Log in

Klik hier om in te loggen


Wachtwoord vergeten?

Nog geen inlog? Registreer nu
Om misbruik van dit formulier door spamrobots te voorkomen, vragen wij u hier het controlewoord stowa in te vullen!

Water in de veenweidegebieden

De veenweidegebieden in Nederland zijn zeer waterrijke landschappen. Alleen al de vele parallelle sloten en de af- en aanvoerende boezemwateren nemen vaak al minstens 20% van het oppervlak in.
 

In veel gevallen liggen deze waterlopen er nog net zo bij als na de ontginning 500-1000 jaar geleden. Naast de sloten en boezemwateren zijn er ook veel grotere plassen en meren ontstaan. De meeste daarvan zijn niet natuurlijk (met uitzondering van b.v. het Naardermeer) maar zijn ontstaan na het baggeren van veen, wanneer de legakkers zo smal waren gemaakt dat de wind die later heeft weggeslagen. De Loosdrechtse en Nieuwkoopse Plassen en De Wieden zijn voorbeelden van zulke wateren.

Het Vechtplassengebied geeft een mooi overzicht van de verschillende typen wateren die in veenweidegebieden voorkomen. Aan de oostkant van de Vecht is veel veen afgegraven met de baggerbeugel om als turf gebruikt te worden. Daar zijn grote complexen petgaten en legakkers ontstaan met verschillende stadia van verlanding (b.v. de polders Westbroek, Molenpolder en Tienhoven). Er liggen ook nog redelijk uitgestrekte veenweiden die hier nauw aansluiten bij de grote plassen en moerassen van Ankeveen, Kortenhoef, Loosdrecht en het Noorderpark. Het landschap van de Vechtplassen is daardoor een afwisseling van openheid en beslotenheid. De westelijke veenplassen vertonen het zelfde beeld. Bij de Vinkeveense plassen overheerst de openheid, bij de Botshol juist de beslotenheid. Vergelijkbare landschappen vinden we ook in Noord-Holland, Friesland en Noordwest Overijssel.

In de 20ste eeuw werd het mogelijk om de dieper liggende zandlagen te gaan winnen. Uit de Wijde Blik werd b.v. zand gezogen voor de aanleg van steden en wegen. De Spiegelpolder, de Grote- en Kleine Maarsseveense plas en de Vinkeveense Plassen volgden. Hier ontstonden plassen met een diepte tot 40 meter. Dit veranderde het karakter van deze plassen, de invloed van de legakkers verdween en hier en daar ontstond een gevaarlijke golfslag. Ter bescherming van de achterliggende legakkers en van de originele oevers zijn in de Vinkeveense Plassen zandeilanden aangelegd die gebruikt worden voor dagrecreatie en korte verblijfsrecreatie.

Waterkwaliteit
De meren en plassen in het veenweidegebied zijn oorspronkelijk mesotroof tot eutroof, met plaatselijk licht brakke invloeden. Tot in de jaren ’50 van de vorige eeuw was de waterkwaliteit redelijk tot goed met vele gradiënten in voedselrijkdom en een soortenrijke watervegetatie en –fauna. Daarna raakten de meren en plassen in een snel tempo geëutrofieerd, waarbij waterplantvegetaties sterk in omvang verminderden en het water troebel werd. Dit gebeurde met name in de grotere wateren die in direct contact staan met de boezem. Er is veel onderzoek gedaan in de Nederlandse veenplassen naar de oorzaken van de slechte waterkwaliteit en naar mogelijkheden om de plassen weer schoon en helder te krijgen. Daarbij bleek dat de troebele toestand een grote mate van stabiliteit had, omdat deze in stand werd gehouden door grote dichtheden van bodemwoelende vissoorten als brasem en karper.

Actief Biologisch Beheer, een combinatie van maatregelen waarbij niet alleen de toevoer van nutriënten wordt beperkt maar ook de visstand wordt beheerd, heeft in een aantal gevallen geleid tot een betere waterkwaliteit. In veel veenplassen is de troebelheid echter ook vaak hoog vanwege opwerveling van kleine veendeeltjes vanuit de bodem. Vooral in plassen en vaarten zonder waterplantenvegetatie leidt deze steeds opwervelende bagger tot een hardnekkige problematiek. Baggerverwijdering in combinatie met andere maatregelen is veelal noodzakelijk om de waterkwaliteit afdoende te verbeteren (zie Baggernut, Stowa rapport 40, 2012). Ook in breder verband zijn veel maatregelen beschikbaar gekomen in samenhang met de activiteiten voor de Kaderrichtlijn Water. Een nadere beschrijving van de gevolgen van klimaatverandering voor de waterkwaliteit is te vinden in de rubriek Klimaateffecten.


Bovenaanzicht 'Waterland' ten noorden van Amsterdam